Kıyamet günü peygamberlerin ve şehitlerin gıpta ettiği kimseler hakkındaki hadisin kaynakları için bk. Ahmed b. Hanbel, Müsned, hno: 22906.
- Müsnedi tahkik eden Şuayb el-Arnavud, Adil Mürşid ve diğerleri tarafından -senedinde yer alan Şehr b. Havşeb adındaki zayıf bir raviden ötürü- bu rivayet zayıf kabul edilmiştir. (bk. a.g.y, talik)
Ebu Yala da Şehr b. Havşeb adlı ravinin içinde yer aldığı bir senetle bunu rivayet etmiştir. (bk. Müsnedu Ebi Ya’la, h.no: 6842)
- Başka bir senetle bu hadisi rivayet eden Hakim, bunun sahih olduğunu bildirmiş, Zehebi de ona muvafakat etmiştir. (bk. Hakim / Telhis, h.no: 7318)
- Ebu Davud da bu hadisi kısaca rivayet etmiştir. (bk. Ebu Davud, h.no:3527)
- Tirmizi de bu hadisi daha kısa olarak rivayet etmiş ve bunun “sahih, hasen” olduğunu belirtmiştir. (bk. Tirmizi, h.no: 2390)
- Bu açıklamalarla konumuz olan “peygamberler ve şehitlerin gıpta ettiği kimseler...” bilgisini barındıran hadislerin sahih olduğunu tespit etmiş bulunuyoruz.
Şimdi asıl sorumuz olan “Peygamber olmayan bazı kimselerin peygamberlerden daha üstün olduğunu” gösteren bu hadislerdeki zahir ifadelerin ne anlama geldiğini inceleyeceğiz.
a) Edille-i şeriyeden biri olan ümmetin icmaına / alimlerin büyük çoğunluğuna göre, makamı ne olursa olsun -peygamber olmayan- hiçbir Allah’ın kulu herhangi bir peygamberden üstün olamaz. (bk. Munavi, Feyzu’l-Kadir, 4/485)
b) Bu hadise dayanarak “bazı kimselerin peygamberlerden daha üstün olduğunu” savunanlar olmuştur. Bazı ehl-i tasavvuf ve Şia mezhebi bu görüştedir.
c) Bu görüşlerin doğru olmadığını belirten Ehl-i sünnet alimlerinin bu hadis hakkındaki yorumları şöyledir:
1) Hadiste “...onlara peygamberler ve şehitler gıpta ederler...” manasındaki ifadede yer alan “gıpta” kavramı, Lügat kitaplarında “iyi hal, sevinç” anlamına gelir.
Buna göre hadiste yer alan “onlara peygamberler ve şehitler gıpta ederler” manasındaki hadisin ifadesi, “onların durumunu çok güzel gördükleri, istihsan ettikleri, bu mertebelerinden dolayı sevinç ve mutluluk duydukları” anlamına gelir. (bk. Munavi, Feyzu’l-Kadir, a.g.y; Tuhfetu’l-Ahvezi, 7/56)
2) Kadı Beydavi gibi bazı alimlerin konuyla ilgili yorumunun özeti şöyledir:
Her insanın kendisine mahsus bazı faziletleri vardır ki, başkalarında yoktur. Bu faziletli hasletlerine kendilerinden daha aşağı mertebede olanlar gibi, daha yukarı mertebede olanlar da gıpta edebilirler. Hadiste yer alan “gıpta” meselesi de böyledir.
Buna göre peygamberlerin ve şehitlerin söz konusu velilere gıpta etmeleri, onlardan daha aşağı bir mertebede olduklarını göstermez. Peygamberler binlerce hasletleriyle söz konusu kimselerden daha üstün olmalarına rağmen, onların Allah ile olan muamelelerinde gösterdikleri o çok özel ve güzel hasletin de kendilerinde olmasını temenni etmiş ve ona gıpta etmiş olurlar. Şehitler de sahip oldukları şehadet fazileti yanında, o kimselerde bulunan mümtaz hasletlerin de kendilerinde olmasını temenni ve gıpta etmiş olurlar. (bk. a.g.y)
Yani Peygamberlerin ve şehitlerin kıyamet gününde bu gibi kimselere gıpta etmeleri, onların (kendi makamlarında daha aşağı olan) makamlarına değil, onlara mahsus olan bazı faziletlerinedir.
3) Hadiste kullanılan “gıpta etme” sözcüğü, gerçek manayı değil, o kimselerin durumlarının güzelliğini vurgulamaya yöneliktir. Buna göre hadiste anlatılmak istenen şudur:
