Murakabe İle İlgili Ayet ve Hadisler

Admin

Yönetici
Admin
Konular
1.150
Mesajlar
2.107
Tepkime puanı
208
Puan
0
Murakabe İle İlgili Ayet ve Hadisler

573


Murakabe ne demek? Allah'ın (c.c) kulları denetlemesi ile ilgili ayet ve hadisler nelerdir?
Murakabe: Bakma, göz altında bulundurma, kontrol. Kendi iç alemine bakma, tefekküre dalıp kendinden geçme anlamlarına gelmektedir.
 
ALLAH’IN KULLARI DENETLEMESİ (MURAKABE) İLE İLGİLİ AYETLER VE HADİSLER

“O (öyle Allah’tır) ki, gece namaza kalktığında ve secde edenler arasında dolaştığında seni görüyor.” Şuara suresi (26), 218-219
ayet Hz. Peygamber’e hitabetmekte, Allah seni ayakta, rükuda ve secdede iken her halinde görmekte, sürekli izlemektedir. Aynı denetim ve gözetim her müslüman için de aynen geçerlidir.

“Nerede olursanız olunuz, Allah sizinledir.” Hadıd suresi (57), 4
Önceki ayette Hz. Peygamber’e hitaben hangi halde olursa olsun Allah’ın onu gördüğü bildirilmişken, bu ayette tüm mü’minlere hitap edilerek ve “nerede olursanız olunuz” diye mekan bakımından da Allah’ın denetim ve gözetiminden kimsenin kurtulamayacağı hatırlatılmaktadır. Allah’tan uzak bir yerde bulunmak mümkün olmadığı ve dolayısıyla “denetim dışı” anlamında bir “özel hayat”ın bulunmadığı açık şekilde bildirilmektedir. Ebu’l-Mealı ne güzel ifade etmiştir: “Mi’rac gecesi Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem Allah’a, balığın karnında bulunduğu sırada Hz. Yunus’tan daha yakın olmamıştır” [bk. Kurtubı, Cami, XVII, 237].

“Yerde ve gökte hiç bir şey, asla Allah’a gizli kalmaz.” al-i İmran suresi (3), 5
Bu ayette de “nerede”ye açıklık getirilmekte, “yerde ve gökte” yani evrende hiç bir şeyin Allah’a asla gizli kalmayacağı kesin bir dille ifade buyurulmaktadır.

“Doğrusu senin Rabbin hep gözetlemektedir.”Fecr suresi (89), 14
Bu ayette ise, ilahi denetim ve gözetimin kesintisiz ve sürekli olduğu belirtilmektedir. Ne zaman, ne de yer bakımından, “denetim” dışı kalma imkanının bulunmadığına dikkat çekilmektedir.

“Allah, gözlerin sinsi bakışlarını ve kalblerin saklayageldiklerini bilir.”Mü’min suresi (40), 19
ayet, ilahı denetim ve murakabeden, kalblerin bile kurtulamadığını, onların insanlara açıklamayıp kendilerine sakladıklarını Allah’ın bildiğini haber vermektedir. Gözlerin sinsi sinsi bakışlarına varıncaya kadar her çeşit hareketin, Allah’ın malumu olduğunu bildirmektedir.
 
Son düzenleme:
HADİSLER

İslam Nedir?

Ömer İbnü’l-Hattabradıyallahu anh şöyle dedi:

Bir gün Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem’in huzurunda bulunduğumuz sırada, elbisesi beyaz mı beyaz, saçları siyah mı siyah, yoldan gelmiş bir hali olmayan ve içimizden kimsenin tanımadığı bir adam çıkageldi. Peygamber’in yanına sokuldu, önüne oturdu, dizlerini Peygamber’in dizlerine dayadı, ellerini (kendi) dizlerinin üstüne koydu ve:

- Ey Muhammed, bana İslam’ı anlat! dedi.
Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem:

- “İslam, Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın resulü olduğuna şehadet etmen, namazı dosdoğru kılman, zekatı (tastamam) vermen, ramazan orucunu (eksiksiz) tutman, yoluna güç yetirebilirsen Kabe’yi ziyaret (hac) etmendir” buyurdu. Adam:

- Doğru söyledin dedi. Onun hem sorup hem de tasdik etmesi tuhafımıza gitti. Adam:

- Şimdi de imanı anlat bana, dedi. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem:

- “Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe inanmandır. Yine kadere, hayrına ve şerrine iman etmendir” buyurdu.

Adam tekrar:
Doğru söyledin, diye tasdik etti ve:
Peki ihsan nedir, onu da anlat, dedi. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem:
İhsan, Allah’a onu görüyormuşsun gibi kulluk etmendir. Sen onu görmüyorsan da O seni mutlaka görüyor” buyurdu.
Adam yine:
Doğru söyledin dedi, sonra da:
Kıyamet ne zaman kopacak? diye sordu.
Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem:
“Kendisine soru yöneltilen, bu konuda sorandan daha bilgili değildir” cevabını verdi.

Adam:
O halde alametlerini söyle, dedi.
Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem:

Annelerin, kendilerine cariye muamelesi yapacak çocuklar doğurması, yalın ayak, başı kabak, çıplak koyun çobanlarının, yüksek ve mükemmel binalarda birbirleriyle yarışmalarıdır ” buyurdu.

Adam, (sessizce) çekip gitti. Ben bir süre öylece kalakaldım. Daha sonra Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem:
Ey Ömer, soru soran kişi kimdi, biliyor musun?” buyurdu. Ben:
Allah ve Resulü bilir, dedim.

Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem:
“O Cebrail’di, size dininizi öğretmeye geldi” buyurdu.

Müslim, ıman 1, 5. Ayrıca bk. Buharı, ıman 37; Tirmizi ıman 4; Ebu Davud, Sünnet 16; Nesai, Mevakıt 6; İbni Mace, Mukaddime, 9
 
Hadisi Nasıl Anlamalıyız?

Kurtubı’ye göre sünnetin esası (ümmü’s-sünne) denilmeye layık ve “Cibril Hadisi” diye meşhur olan hadisin konumuzu doğrudan ilgilendiren kısmı, “Sen Allah’ı görmüyorsan da O seni mutlaka görüyor” cümlesidir. Bu ise, yukarıdaki ayetlerde yer alan ilahı gözetim ve denetimin tasdik ve itirafıdır. Kullukta kalite işte bu noktanın bilincine varmakla gerçekleşebilecektir.

Dinimizin temel kavramları hakkında önemli tarifler ihtiva eden hadis üzerinde, konuyu dağıtmayacak ve fakat merak giderecek kadar durmakta fayda görüyoruz.

Öncelikle Cebrail aleyhisselam’ın farklı bir şekilde gelip Hz. Peygamber’e sokulması ve sonra ismiyle hitabetmesi, talebe gibi soru sorup hoca gibi cevapları doğrulaması oradaki müslümanların dikkatlerini tam olarak çekmek, öğrenimlerini kolaylaştırmak içindir. Çok medeni görünüşüne rağmen bedevi Araplar gibi Hz. Peygamber’e ismiyle hitabetmesi, meleklerin, müminlerle aynı yükümlülükleri taşımadıklarını göstermektedir. Aralarındaki özel dostluktan kaynaklanmış olması da düşünülebilir.

Cebrail aleyhisselam’ın sırasıyla İslam, iman, ihsan ve kıyameti sorması da Hz. Peygamber’e yöneltilecek soruların temel meselelerle ilgili olması gerektiğini göstermektedir.

İslam’ın beş şartının ve imanın altı esasının tam olarak sayılması ve kadere imanın ayrıca vurgulanması, dindeki bütünlüğü ve en çok tartışma konusu olacak noktayı işaret anlamı taşımaktadır.

“İhsan”ın “Allah’ı görüyormuşcasına kulluk etmek” şeklinde tarifi “müslüman kişi”nin kalitesini pek veciz olarak ortaya koymaktadır. Allah tarafından görülmek, O’nu görüyormuş gibi davranmak için yeterli sayılmıştır. Bu mü’minde sürekli bir kendi kendini denetim (murakabe) şuuru geliştirecektir. Merkezinde ihsanın bulunduğu bir iman ve İslam anlayışı ve hayatı herhalde ideal hayattır.

“Kıyametin ne zaman kopacağı” müşterek merak konusudur. Önceki sorulara kolaylıkla cevab veren Hz. Peygamber, bu konu sorulunca Allah’tan başka herkesin bilemeyeceği bir şeylerin olacağını da belgeleyen o tatlı cevabını veriyor:

“Kendisine soru yöneltilen (ben), bu konuda soru soran senden daha bilgili değilim.”

Hz. Peygamber “bilmiyorum” demenin ayıp olmadığını böylece biz ümmetine öğretmiş olmaktadır. Peygamberler ancak Allah’ın bildirdiği kadar gaybı bilebilirler.

Kıyametin ne zaman kopacağı kadar, alametlerinin de merak konusu olduğu açıktır. Bu sebeple Cebrail’in “bari alametlerini söyle” diye istekte bulunması pek tabiıdir. Bu suale Hz. Peygamber, toplumun ahlak ve ekonomik yapısındaki iki olumsuz gelişmeyi haber vermekle yetinmiştir. Cariyenin hanımefendisini (bir başka rivayete göre, efendisini) doğurması ki, bunu “anaların kendilerine cariye muamelesini reva görecek ası çocuklar doğurması” olarak anlamak lazımdır. Nitekim bir rivayette “cariye” yerine “kadın” kelimesi yer almaktadır. Tercümeyi buna göre yaptık. Kölelik kurumunun resmen kaldırılmış olması, şerhlerde yer alan cariye-köle merkezli Hadisi Nasıl Anlamalıyız?ı bugün için geçersiz kılmaktadır.

Kıyametin bir başka alameti de lüks ve refahın, dünün fakirlerini büyük ve lüks binalar yapmakta yarışa sokacak kadar artmasıdır. Dünyanın, bütün zenginliklerini insanlara sunmasıdır. Bunun anlamı, servet ve paranın yegane değer ölçüsü haline gelmesi, hizmete değil, tüketim ve gösterişe son derece düşkünlük gösterilmesi demektir.

“Size dininizi öğretmek için gelmişti” cümlesi, yerinde soru sormanın bir çeşit öğretim anlamı taşıdığını göstermektedir.

Hadisten Çıkarmamız Gereken Dersler
Melekler insan kılığına girebilirler. Konuşabilirler, konuşmalarını insanlar da duyabilir.
İman, dinin esaslarını kabullenmek, İslam ise, şer’ı fiilleri yerine getirmektir. Binaenaleyh bu ikisi kavram olarak ayrı olmalarına rağmen, gerçekte biribirlerinden ayrı değildir.
Gücü yetenin kelime-i şehadeti açıkca söylemesi, müslüman muamelesi görmesi için gereklidir.
Eğitim-öğretimde soru-cevap usulü geçerli bir yoldur.
İlim adamlarına ve ilim meclislerine saygı göstermek esastır.
Kıyametin ne zaman kopacağını Allah’dan başka kimse bilemez. Bu konudaki söylentilere ve tahminlere asla aldanmamak, kulak asmamak gerekir.
İşlerin, üstesinden gelemeyecek olanların eline geçmesi, itaatsizliğin artması ve aile yapısının sarsılması kıyamet alametidir.
Müslümanın daima Allah’ın gözetimi (murakabesi) altında olduğu bilinciyle yükümlülüklerini yerine getirmesi, sorumluluklarına sahip çıkması gerekmektedir.
İhsan ve murakabenin iki derecesi vardır: Kulun “Allah’ı görüyor gibi” yaşaması, birinci derecedir. “Kendisini Allah’ın gördüğü şuuruna sahip olması” ise, ikinci derecedir.
Nerede Olursan Ol Allah'tan Kork
Ebu Zer Cündeb İbni Cünade ve Ebu Abdurrahman Muaz İbni Cebelradıyallahu anhüma’dan rivayet edildiğine göre Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur:

“Nerede ve nasıl olursan ol, Allah’dan kork.

Kötülük işlersen, hemen arkasından iyilik yap ki, o kötülüğü silip süpürsün.

İnsanlarla güzel geçin!” Tirmizı, Birr 55

Ebu Zer Cündeb İbni Cünade Kimdir?
Ebu Zer hazretlerinin ismi Cündeb İbni Cünade’dir ve Gıfar kabilesine mensuptur. Bu sebeple Ebu Zer el-Gıfarı diye meşhur olmuştur. Kendisi ilk müslümanlardandır. Daha doğrusu müslümanların beşincisidir.

Uzun boylu, esmer tenli, beyaz saçlı ve geniş omuzlu olan Ebu Zerr, zühd ve takva, kanaat ve istiğna sahibiydi. Bu sebeple Hz. Peygamber’in kendisine “İslam’ın İsa’sı” (Mesıhu’l-İslam) lakabını verdiği kaydedilmektedir.

İslam’ın ilk günlerinde müslümanlığın yayılmasında önemi büyük olan dört kişiden biri de Ebu Zer hazretleridir. Ebu Zer, hemen daima Hz. Peygamber’in huzurunda bulunur, ondan istifade ederdi. Öğrenme konusunda büyük arzu ve iştiyak sahibiydi. Bilmediği her şeyi Hz. Peygamber’e sorardı. Hz. Ali onun için “ilim dağarcığı” demiştir.

Hz. Peygamber’e karşı son derece saygı ve muhabbet duyardı. Resul-i Ekrem’den “halılı” (dostum) diye bahsederdi.

Kendisi hak yanlısı, hak sever bir insandı. Bu sebeple de ashab arasındaki ihtilaflara taraf olmadı. Fetihlerden sonra ümmetin zengin olması, emirlerin şatafat ve saltanata meyletmeleri, mal biriktirmeleri hoşuna gitmedi ve onları sert bir dille tenkid etti.

Ebu Zer hazretleri öğrendiği hadisleri zevkle ve şevkle anlatırdı. Hatta o bir keresinde şöyle demişti:

“Kılıcı enseme dayasanız, ben de Resulullah’dan duyduğum bir hadisi başım kesilinceye kadar tebliğe vakit bulacağımı bilsem, o hadisi elbette size yetiştirirdim” (Buharı, İlim 10; Darimı, Mukaddime 46). Bu sözüne rağmen ondan bize 281 hadis intikal etmiştir. Bu biraz da onun inzivayı tercih etmesiyle ilgili bir netice olmalıdır. Rivayetlerinin on ikisi hem Buharı hem de Müslim’de, ikisi sadece Buharı’de, yedisi sadece Müslim’de yer almıştır. Sahabe ve tabiınden bir çok kişi kendisinden rivayette bulunmuşlardır.

Ebu Zer hazretleri Mekke yakınlarındaki Rebeze’de hicrı 31. yılda vefat etmiştir. Oradan geçmekte olan küçük bir grup cenaze namazını kılıp defnetmiştir.

Allah ondan razı olsun.
 
Hadisi Nasıl Anlamalıyız?

Hz. Peygamber’in özlü sözlerinden biri olan hadis, “Nerede (ve nasıl) olursan ol, Allah’tan kork” cümlesinden dolayı, burada zikredilmiştir.

Takva, Allah’ın emirlerini yerine getirmek, yasaklarından kaçınmakla gerçekleşen ve dinin temeli olan bir ilkedir. Buna Allah saygısı, Allah korkusu da denir. Takva çeşitli derecelere ayrılmaktadır. En alt tabakası, şirkten uzak kalmak, en üst derecesi ise, Allah’dan başka her şeyden (masiva) yüz çevirmektir. Takvanın birbirlerinden farklı dereceleri bulunmaktadır. Ancak onun tabiı sonucu ilahı murakebe altında olduğu bilinci ile hareket etmekten ibarettir. Takva, yalnızlıkta, toplum içinde, bela ve musıbet anında, bolluk ve refahta yokluk ve darlıkta, hasılı her durumda Allah’a karşı saygılı olmak, sürekli uyanık, dikkatli ve şuurlu bulunmaktır.

Böyle bir duygu ve halin sonuçları ise, yüce kitabımızda; Allah’ın dostluğu [bk.Yunus suresi (10), 62], ilahı övgü [al-i İmran suresi (3), 186], Allah’ın yardımına ulaşmak [al-i İmran suresi (3), 120], sıkıntılardan kurtulmak ve beklenmedik yerlerden rızka kavuşmak [Nahl suresi (16), 120], amellerin ıslahı ve günahların bağışlanması [Ahzab suresi (33), 70-71], ilahı muhabbet [Al-i İmran suresi (3), 76], Allah katında makbuliyet [Hucurat suresi (49), 13], ölüm anında müjde [Yunus suresi (l0), 63], cehennemden kurtuluş [Leyl suresi (92), 17] ve nihayet cennette temelli mutluluğu buluş [al-i İmran suresi (3), 133] olarak belirtilmektedir.

Allah Teala’nın, gazabından sakındırması [bk. al-i İmran suresi (3), 28] ve Hz. Peygamber’in, “Nerede ve nasıl olursan ol, Allah’a karşı saygılı bulun” tavsiyesi, müslümanları bu güzel sonuçlara davet etmektir. Böylece Hz. Peygamber mü’minleri, “Gerçekten Allah, üzerinizde gözetleyicidir [Nisa suresi (4), 1] ayetinin manasına uygun davranmaya çağırmış olmaktadır.

Takva, günah işlemeye, günah işlemek takva sahibi olmaya engel olmadığı için, insanlık gereği işlenecek günahların peşinden iyilik yapmak, o hata ve günahın sonuçlarını ve hatta bizzat günahın kendisini ortadan kaldırmak gerekmektedir. Zira Allah Teala; iyiliklerin kötülükleri giderdiğini [bk. Hud suresi (11) 114] ve hatta iyiliklere tebdil ettiğini [bk. Furkan suresi (25), 70] haber vermiştir. Bu da murakabe şuurunun olumlu bir başka neticesidir. İyiliğin hatayı iyiliğe dönüştürmesi veya hiç değilse, kötülüğün sonuçlarının ortadan kaldırılması, hiç hata işlememenin mümkün olmadığı dünyamızda, kötülüklere karşı müsamahasız olmayı öngörmek ve öğütlemek demektir. Günahların ve kötülüklerin tortularını, işlenen iyiliklerle dezenfekte edebilmek gerçekten çok büyük bir imkan ve şanstır.

İnsanlarla güzel geçinmek, ahlakı olgunluğun ve murakabe şuurunun günlük hayattaki ve beşerı ilişkilerdeki sonucu olmaktadır. Bu uygulamanın ölçüsü de Peygamber Efendimiz tarafından, başkalarının kendisine yapmasını istemediğini onlara yapmamak şeklinde belirtilmiştir.

Hadisten Çıkarmamız Gereken Dersler
İyilikler kötülükleri ya büsbütün ortadan kaldırmak ya da iyiliğe dönüştürmek suretiyle yok eder.
Güler yüz göstermek, zarar vermemek, iyiliklerin yaygınlaşmasına gayret etmek ve kendisine yapılmasını istemediğini başkalarına yapmamak, insanlarla güzel geçinmek demektir.
Takva ya da Allah’a karşı saygılı olmak, müslümanı her türlü kötülüklerden koruyacak üstün bir meziyettir.
Her yer ve şartta Allah’a karşı saygılı olmak, murakabe şuurunun göstergesidir.
Allah’ın Buyruklarını Gözet
Abdullah İbni Abbas radıyallahu anhüma’dan nakledildiğine göre şöyle demiştir:

Bir gün Hz. Peygamber’in terkisinde bulunuyordum. Bana:

“Yavrucuğum, sana bazı kaideler öğreteyim” dedi ve şöyle buyurdu: “Allah’ın buyruklarını gözet ki, Allah da seni gözetip korusun. Allah’ın (rızasını) her işte önde tut, Allah’ı önünde bulursun. Bir şey isteyeceksen Allah’tan iste. Yardım dileyeceksen, Allah’tan dile! Ve bil ki, bütün bir ümmet toplanıp sana fayda temin etmeye çalışsalar, ancak Allah’ın senin için takdir ettiği faydayı temin edebilirler. Yine eğer bütün ümmet, sana zarar vermeye kalksalar, ancak Allah’ın senin hakkında takdir ettiği zararı verebilirler. Çünkü artık kaderi yazan kalem yazmaz olmuş, yazıları değişmeyecek şekilde kesinleşmiştir. (Bundan sonra takdirde herhangi bir değişiklik söz konusu değildir.) Tirmizı, Kıyamet 59

Tirmizı dışında bir rivayette de (Ahmed İbni Hanbel, Müsned, I, 307) şöyle buyurulmaktadır: “Allah’ın emir ve yasaklarını gözet, O’nu önünde bulursun. Bolluk içindeyken (emirlerine bağlı kalmakla) sen Allah’ı tanı ki O da darlığa düşünce (kurtarmak suretiyle) seni tanısın. Bil ki senin hakkında yazılmamış olan şey başına gelmez. Sana takdir edilen de seni atlayıp (başkalarına) gitmez. Bil ki zafer sabırla, sevinç üzüntüyle, kolaylık da zorlukla birliktedir.”
 
Hadisi Nasıl Anlamalıyız?
Hz. Peygamber, zaman zaman sahabı çocuklarını terkisine bindirirdi. Hadisimiz, on yaşlarındaki Abdullah İbni Abbas’ın da Hz. Peygamber’in bu tür iltifatlarına mazhar olduğunu ve ayrıca iman ve ahlak esaslarını ondan öğrenme şansına kavuştuğunu göstermektedir. Hadis, “Allah’ın buyruklarını gözet ki, Allah da seni gözetip korusun!” tavsiyesinden ötürü buraya alınmıştır. Zira bu beyan, “Onu görüyormuşcasına Allah’a kulluk etmek” diye tarif edilen ihsan ve ilahı denetimin bir başka şekilde dile getirilmesidir.

Hadisteki kaideler Allah, kader ve öteki insanlardan gelecek fayda-zarar konularına açıklık getirmekte, takdir edilenden başkasının kişiye ulaşmayacağını, ulaştırılamayacağını, açık-seçik anlatmaktadır. Neticede mü’min için gözetilecek asıl noktanın, sadece Allah’ın emir ve yasakları olduğu belirtilmiş olmaktadır. Hadis, kaderde olmayanın başa gelmeyeceği güvencesini vermektedir. Kaderin ise, çoktan tesbit edildiğini, artık onda bir düzeltme ya da değiştirmenin kesinlikle olmayacağını bildirmektedir. O halde mü’minlerin yersiz kuşkulara kapılmalarına gerek yoktur. Onlar inançları doğrultusunda yaşamaya bakmalıdırlar.

Kulun bütün himmet ve dikkatini Allah’a çevirmesi gereği herhalde ancak bu kadar güzel ve güçlü ifade edilebilirdi. Biz bu hadise sünnetu’llah’a ait bazı esasların tebliği ve ta’limi de diyebiliriz.

el-Mukadder la yuğayyer (takdir olunan değişmez), nasıbuke yusıbuke (nasibin seni bulur), “alın yazımmış” gibi sözler, sorumluluğu kadere yükleyip sorumsuzluğa kapı açacak şekilde değil, mü’mini hayatta kendi değer ölçüleri çerçevesinde sürekli bir güven ve faaliyet içinde tutacak biçimde anlaşılıp yorumlanmalıdır. Yani tam teslimiyet içinde tam faaliyet... Galiba ilk müslüman nesillerin en belirgin vasıfları da bu idi… Başarı bu çizgide yürümektedir.

Bir konuda şartların tamamen lehte veya aleyhte gözükmesi, takdirin önüne geçecek değildir. Bir başka deyişle görünür şartlar herkes için aynı sonuçları doğurmaz. Bunun tabii neticesi de, herkesin karşılaştığı sonuca razı olması isyan psikolojisi ve davranışı göstermemesidir.

Hadisten Çıkarmamız Gereken Dersler
Allah’ın ilminde herhangi bir değişiklik söz konusu değildir.
Hadisimiz murakabe, Allah’ın emirlerine riayet, tevekkül ve kulların Allah’a olan ihtiyaçları gibi pek önemli konulara ışık tutmaktadır.
Helak Edici Büyük Günahlar
Enes İbni Malikradıyallahu anh şöyle dedi:

“Siz kıl kadar bile önemsemediğiniz birtakım işler yapıyorsunuz ki, biz onları, Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem zamanında helak edici büyük hatalardan sayardık.” Buharı, Rikak 32
 
Hadisi Nasıl Anlamalıyız?

Hepimizin bildiği bir gerçektir ki, her insanın dikkatli, daha dikkatli olduğu zamanları bulunduğu gibi, önemli şeyleri bile pek kale almadığı anları da olur. Ümmetler, milletler de böyledir. Bazı nesiller çok daha titiz ve dikkatli, bazıları da rahat hatta kayıtsız olabilirler. Tabiatıyla bu durum, bazı zararların önemsenmemesi gibi, neticede tehlikeli olabilecek gelişmelere de yol açabilir. İşte hadisimiz, Enes İbni Malik hazretlerinin kanaatine göre, tabiın neslinin gözünde pek küçük görülen bazı fiillerin Resulullah zamanında sahabıler tarafından helak vesilesi kabul edildiğini, bu ilk iki nesil arasında bazı konularda bu derece yaklaşım ve değerlendirme farkı olduğunu delillendirmektedir. Tabii bu, genel bir gözlemdir. Örnek verilmemiştir.

Hadisten Çıkarmamız Gereken Dersler
Ashab-ı kiram, Allah’a karşı duydukları derin saygıdan dolayı, küçük günahları bile helak sebebi sayarlardı. Çünkü onlar hatanın küçüklüğünü değil, emrine karşı gelinen Allah’ın büyüklüğünü dikkate alırlardı.
Aslında “büyük” olmasına rağmen, zamanla insanlar tarafından önemsenmeyen,“küçük”görülen bazı fiiller olabilir. Bu hal “…Onu önemsiz bir iş sanıyorsunuz. Oysa o, Allah katında büyük (bir günah) tır…” [Nur suresi (24), 15] ayetinde de açıklanmış bir gerçektir.
Kendini kontrol etme melekesi gelişmiş müslümanlar, hataları değerlendirmede daha titiz ve daha derin bir anlayış sahibidirler.
Günahları küçümsemek, Allah saygısının azlığına delildir.
Allah'ın (c.c) Kıskanması
Ebu Hüreyreradıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Nebı sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

Allah Teala kıskanır. Allah’ın kıskanması, haram kıldığı şeyi kulun işlemesindendir.

Buharı, Nikah 107; Müslim, Tevbe 36. Ayrıca bk. Tirmizı, Rada 4

Hadisi Nasıl Anlamalıyız?
Kıskançlık anlamına gelen “gayret” kelimesi, Allah’a nisbet edilince, “kullarına merhamet etmesi ve saadetlerini dilemesi” anlaşılır. Nitekim Müslim’in rivayet ettiği bir başka hadiste bu durum şöylece açıklanmıştır:

“Allah’tan daha kıskanç kimse yoktur. Bundan dolayı kötülüklerin açığını da kapalısını da haram kılmıştır…” (Müslim, Tevbe 33). Nelerden razı olduğunu ve hangi fiil ve sözlerden razı olmadığını önceden bildirmiş olması O’nun, kullarının saadetlerini dilemesinin, azab çekmelerini istememesinin sonucudur. Herhangi bir haksızlık ya da fenalık görülünce, “gayretullah’a (veya gayret-i ilahiyeye) dokunur” denilmesi de bu manadadır.

Kıskançlık, daha çok karı-koca arasında her birinin yekdiğerini başkalarına kaptırmaktan sakınması, bunun için tedirginlik duyması, tepki göstermesi demektir. Aslında bu duygu ve davranışların temelinde de eşlerin birbirlerine karşı duydukları sevgi vardır.

Birbirlerini koruma isteği vardır. Ancak eşler bu duygularını, ters bir durumla karşılaştıklarında ortaya koyarlar. Allah Teala ise, kullarını kötülüklerden korumak için emir ve yasaklarını önceden bildirmiştir. ani tepki şeklindeki bir gayret ve kıskançlık Allah hakkında düşünülemez. Allah Teala koyduğu sınırlara uyulmaması halinde gazab edeceğini de (gayretinin sonucu olarak) yine önceden bildirmiştir.

Kaydedildiğine göre Sa’d İbni Ubade radıyallahu anh bir gün Resulullah’ın huzurunda:

- “Eğer karımın yanında yabancı bir erkek görecek olsam onu, kılıcımın keskin tarafıyla doğrarım” demiştir. Bunun üzerine Hz. Peygamber, çevresindekilere:

- “Sa’d’ın bu gayret ve hamiyetine şaşmayın! Çünkü ben Sa’d’dan daha kıskancım. Allah Teala da benden daha kıskançtır” buyurmuştur. Bir yasağın çiğnenmesine karşı Hz. Peygamber ve Allah Teala’nın tepkisi, elbette eşlerin birbirlerini kıskanmalarından çok daha ileridir (bk. Buharı, Nikah 36). Allah ve Resulü, mü’minlerin haramlara düşmesini asla arzu etmezler.

Hadıs-i şerıf 1810 numarada tekrar gelecektir.

Hadisten Çıkarmamız Gereken Dersler
Allah Teala koyduğu sınırları, mü’minleri korumak için koymuştur. Bu sebeple de sınırların çiğnenmesine razı değildir.
Haramları işlemek, Allah’ın gazabına uğramaya sebeptir.
Murakabe bilincinin canlı tutulması, müslümanı haramları işlemekten ve sonuçta ceza görmekten alıkor.
Her İsteği Verilerek İmtihan Edilen Üç Kişi
Ebu Hüreyreradıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre kendisi, Nebı sallallahu aleyhi ve sellem’in şöyle buyurduğunu işitmiştir:

“İsrail oğulları arasında biri ala tenli (abraş), biri kel, biri de kör üç kişi vardı. Allah Teala onları sınamak istedi ve kendilerine bir melek gönderdi.

Melek ala tenliye geldi:

- En çok istediğin şey nedir? dedi. Ala tenli:

- Güzel (bir) renk, güzel (bir) ten ve insanların iğrendiği şu halin benden giderilmesi, dedi. Melek onu sıvazladı ve ala tenlilik gitti, rengi güzelleşti. Melek bu defa:

- En çok sahip olmak istediğin mal nedir? dedi. Adam:

- Deve (yahut da sığır)dır, dedi. Ona on aylık gebe bir deve verildi. Melek:

- Allah sana bu deveyi bereketli kılsın! diye dua etti.

Sonra kele gelerek:

- En çok istediğin şey nedir? dedi. Kel:

- Güzel (bir) saç ve insanları benden uzaklaştıran şu kelliğin giderilmesi dedi. Melek onu sıvazladı, kelliği kayboldu. Kendisine gür ve güzel (bir) saç verildi. Melek sordu:

- En çok sahip olmak istediğin mal nedir? Adam:

- Sığır… dedi. Ona da gebe bir inek verildi. Melek:

- Allah sana bunu bereketli kılsın! diye dua ettikten sonra körün yanına geldi ve :

- En çok istediğin şey nedir? dedi. Kör:

- Allah’ın gözlerimi iade etmesini ve insanları görmeyi çok istiyorum, dedi. Melek (onun gözlerini) sıvazladı. Allah onun gözlerini iade etti. Bu defa Melek:

- En çok sahip olmak istediğin şey nedir? dedi. O da:

- Koyun… dedi. Bunun üzerine ona döl veren bir gebe koyun verildi.

Deve ve sığır yavruladı, koyun kuzuladı. Neticede birinin vadi dolusu develeri, diğerinin vadi dolusu sığırı, ötekinin de bir vadi dolusu koyun sürüsü oldu.

Daha sonra melek ala tenliye, eski kılığında geldi ve:

- Fakirim, yoluma devam edecek imkanım yok. Gitmek istediğim yere önce Allah sonra senin yardımın sayesinde ulaşabilirim. Rengini ve cildini güzelleştiren Allah aşkına senden yolculuğumu tamamlayabileceğim bir deve istiyorum, dedi.

Adam:

- Mal verilecek yer çoook, dedi. Melek:

- Ben seni tanıyor gibiyim. Sen insanların kendisinden iğrendikleri, fakirken Allah’ın zengin ettiği abraş değil misin? dedi. Adam:

- Bana bu mal atalarımdan miras kaldı, dedi. Melek:

- Eğer yalan söylüyorsan, Allah seni eski haline çevirsin, dedi.

Sonra melek, eski kılığına girip kelin yanına geldi. Ona da abraşa söylediklerini söyledi. Kel de abraş gibi cevap verdi. Melek ona da:

- Yalan söylüyorsan, Allah seni eski haline çevirsin! dedi.

Körün kılığına girip bu defa da onun yanına gitti ve:

- Fakir ve yolcuyum. Yoluma devam edecek imkanım kalmadı. Bugün önce Allah’ın sonra senin sayende yoluma devam edebileceğim. Sana gözlerini geri veren Allah aşkına senden bir koyun istiyorum ki, onunla yoluma devam edebileyim, dedi. Bunun üzerine (eski) kör:

- Ben gerçekten kördüm. Allah gözlerimi iade etti. İstediğini al, istediğini bırak. Allah’a yemin ederim ki, bugün alacağın hiçbir şeyde sana zorluk çıkarmayacağım, dedi. Melek:

- Malın senin olsun. Bu sizin için bir imtihandı. Allah senden razı oldu, arkadaşlarına gazap etti, cevabını verdi (ve oradan ayrıldı). Buharı, Enbiya 51; Müslim, Zühd 10
 
Hadisi Nasıl Anlamalıyız?

Fahr-i Kainat Efendimiz’in verdiği bu örnekte, insanoğlunun darlık ve bolluk, felaket ve saadet, hastalık ve sağlık gibi farklı hal ve zamanlarında nasıl farklı davranabildiği görülmektedir. Davranışlardaki bu farklılık, her şeyden önce, murakabe şuurundan uzaklaşmaktan ileri gelmektedir. Nitekim Kur’an-ı Kerım’de de bu tutarsız davranışlara işaret buyurulmuştur. Mesela Lokman suresinin 32. ayetinin meali şöyledir:

“Onları, gölgeler salan dağlar gibi dalgalar sardığı zaman, bütün samimiyetleriyle Allah’a yönelerek O’na yalvarırlar. Fakat Allah, onları kurtarıp karaya çıkarınca içlerinden bir kısmı orta yolu tutar (bir çoğu da inkar eder); zaten bizim ayetlerimizi (öyle) nankör gaddarlardan başkası inkar etmez.”

Hadiste sözü edilen abraşlık (alatenlilik), kellik ve körlük başkalarınca görülen hastalıklar olduğu için özellikle eski toplumlarda bu tür hastalar ayıplanır, kınanır ve hatta toplumdan dışlanırdı. Tabiatıyla böyle bir muamele onlar için daha da büyük bir felaket olurdu. Bu tür hastalıklardan kurtulmak da hiç şüphesiz hastalara büyük mutluluk verirdi. Zira onlar hem hastalıktan, hem de toplumun dışlamasından kurtulmuş olurlardı. Böylece her nimete bir şükür hesabından bunlara iki şükür gerekirdi.

Hadiste zikredilen şükür imtihanını ancak üç kişiden birinin kazandığı görülmektedir. Bu ölçü ve oran belki de insanoğlunun, ilahı nimetlere karşı tavrını ortaya koymaktaydı. Yani ilahı denetim altında yaşadığını her hal ü karda farkedebilenler ancak üçte bir oranındaydı. Nitekim Allah Teala “Şükreden kullarım gerçekten pek azdır” [Sebe’ suresi (34), 13] buyurmamış mıydı?

Hadis şerhlerinde işin psikolojik tarafına da dikkat çekilmektedir. Şöyle ki, alatenlilik ve kellik kişinin bünyesi, fizik yapısı, mizacı, tabiatı ile ilgilidir. Yani bu hastalıkların sebebi, dahılidir. Dolayısıyla hastanın psikolojisini de etkilemektedir. Körlük ise, böyle değildir. Haricı sebeplerle de insan kör olabilir. Netice itibariyle de insan psikolojisini diğerleri kadar olumsuz etkilemez. Hadiste de bunun örneği görülmektedir. Ala tenli ve kel, mizaclarına bağlı olarak huyları da bozulmuş olduğu için kendilerine yapılan ikram ve iyiliği ve onun sahibi olan Allah’ı unutmuşlar ve imtihanı böylece kaybetmişlerdir. Kör ise, böylesi kötü bir sonuçtan kendisini kurtarabilmiştir.

Meleğin bu üç kişiden her birine onların eski hallerine bürünerek gelmesi, onlara eski durumlarını hatırlatmak, istemedikleri o halleri gözlerinin önüne getirmekle ve onlara herhangi bir mazeret ileri sürme imkanı bırakmamak içindir.

Ayrıca olayda mal ve servetin insanı nasıl azdıracağına da dikkat çekilmiştir.

Hadisten Çıkarmamız Gereken Dersler
En kötü huy, nankörlük ve cimriliktir. Çünkü bu huylar insana Allah’ı ve O’nun nimetlerini unutturur, hatta inkar ettirir.
Cimrilik ve yalancılık Allah’ın gazabına uğramaya sebeptir.
Doğruluk ve cömertlik güzel huylardır.
İsrailoğullarının başından geçenleri anlatmak caizdir. Özellikle ibret alınacak olayların eğitim maksadıyla naklinde hiçbir sakınca yoktur.
Eğitim ve irşadda kıssalardan yararlanmak faydalıdır.
Mü’mine doğruluk ve cömertlik yakışır.
Allah’ın verdiği nimetlere söz ve fiil olarak şükürde bulunmak lazımdır. Nimetin devamı ve artması buna bağlıdır.
“Ne oldum delisi” olmamak, geçmişi unutmamak gerekir.
Akıllı Kişi Kimdir?
Ebu Ya’la Şeddad İbni Evsradıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Nebı sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

“Akıllı kişi, nefsine hakim olan ve ölüm sonrası için çalışandır. aciz kişi de, nefsini duygularına tabi kılan ve Allah’tan dileklerde bulunup duran (bunu yeterli gören) dır”

Tirmizı, Kıyamet 25. Ayrıca bk. İbni Mace, Zühd 31

Şeddad İbni Evs Kimdir?
Konuştuğu zaman güzel konuşan ve kızdığı zaman gayzına hakim olan Şeddad, müslüman bir ailenin çocuğudur. Künyesi Ebu Ya’la veya Ebu Abdurrahman’dır. İlim ve hilm yönünden pek üstündü. abid, zahid, yufka yürekli, temiz kalbli kamil bir müslümandı.

Hz. Peygamber’den 50 kadar hadis rivayet etmiştir. Rivayetleri Kütüb-i Sitte’de yer almıştır. Hicrı 58. yılda 75 yaşlarındayken Kudüs’te vefat etmiştir.

Allah ondan razı olsun.
 
Hadisi Nasıl Anlamalıyız?

Sonlu bir dünyada sorumlu ve belli bir ömre sahip olan insanoğlu, dünyayı ve sonrasını değerlendirirken bazı güç odaklarının tesiri altında kalmıştır. Bunlar iman, dünya, nefis, öteki insanlar ve şeytandır.

“Nefse hakimiyet” ve “ölüm sonrası için gayret” şeklinde belirlenmiş olan akıllılık göstergeleri, büyük ölçüde kamil, yani etkili bir iman ile alakalıdır. “Nefse hakimiyet”, aklı hayata egemen kılmak demektir. “ahiret” ise, akıllılıkta dikkate alınacak çok önemli ve temelli bir unsurdur. Davranışlarını ahiretteki sonuçlarını dikkate alarak ayarlamak gerçek anlamda “akıllı kişi”lerin tavrıdır. “Herkes yarın için önceden neler gönderdiğine dikkat etsin” [Haşr suresi (59), 18] ayeti, “ölüm sonrası için denetimli çalışan”ların ne kadar isabetli ve akıllı işler yaptıklarını belgelemektedir. Nitekim İmam Tirmizı, bizim “nefsine hakim olan” diye tercüme ettiğimiz ifadenin “kıyamette hesaba çekilmeden önce öz nefsini hesaba çeken kişi” demek olduğuna işaret etmektedir. Sonra da bunu desteklemek üzere iki görüş nakletmektedir.

Hz. Ömer demiş ki:

“Hesaba çekilmeden önce kendinizi hesaba çekin. Büyük duruşma için hazırlık yapın. ahiretteki hesap, ancak dünyada nefsini hesaba çekmiş olanlar için hafif ve kolay olacaktır.”

Meymun İbni Mihran’da şöyle der:

“Kul, yediğini ve giydiğini nereden karşılıyor?” diye ortağını gözetleyip durduğu gibi, kendi öz nefsini denetlemedikçe asla takva sahibi olamaz.”

Sevgili Peygamberimiz bir başka hadıs-i şerıflerinde:

“İşlerin asıl değeri sonuçlarına göre ölçülür” (Buharı, Kader 5; Rikak 33; Tirmizı, Kader 4) buyurmuştur. İnsanın akıllısı ve hası da ahirette belli olur. Orada, hayatının hesabını yüz akıyla verebilen kişi, dünyayı iyi yönleriyle ahirete taşımayı başarmış demektir. Hadisimizdeki “akıllı kişi” tarifine uymuştur. Başkalarının onun hakkında şöyle veya böyle konuşmalarının hiçbir kıymeti yoktur.

acizliğin alameti olarak hadiste “nefsini heva ve heveslerine tabi kılmak” sonra da “Allah’tan dileklerde bulunmak” sayılmıştır. His ve hevesleri peşinde ömür tüketen insanlar, zaman zaman kapıldıkları hesap verme kaygısı sonucu boş ümitlere ve temennilere kucak açarlar. Kuruntulara kapılırlar. Tabiı bunlar neticeyi değiştirmez. Nefsine uymuş kişilerin belki de tek çareleri kuruntularıyla avunmaktır. Şu ayetler ne kadar ciddi uyarıdır:

“Ey insanoğlu, seni yaratıp sonra şekil veren, düzenleyen, mütenasib kılan, istediği şekilde terkib eden, çok cömert olan Rabbine karşı seni aldatan nedir?” [İnfitar suresi (82), 6-8].

“Kullarıma benim, bağışlayan, merhamet eden olduğumu, azabımın can yakıcı bir azab olduğunu haber ver!” [Hıcr suresi (15), 49-50].

Allah Teala’dan dilekte bulunmak dinimizde teşvik edilmiştir. Ancak böylesi bir ümit için kendine düşeni yapmış olmak da gereklidir. Bakara suresi’nin 218. ayetinde Allah’ın rahmetini umut etmek için iman, hicret ve cihad gibi dinin temel gereklerini yerine getirmiş olmak lazım geldiği anlatılmaktadır. Herhangi bir iş yapmadan kuru kuru ümitte ve dilekte bulunmaya “temennı” denilmektedir. Böylesi kuru bir temenni ile yetinen kişi, elbette kendisinden beklenen akıllılığı gösterememiş, en ciddi konuda en anlamsız bir davranış sergilemiş demektir. Böyle bir davranış ise, bir ayet-i kerımeye göre -Allah korusun- dini eğlence-oyun yerine koyan kafirler ile aynı durumu paylaşmak olur. Bu durumda Allah’ın mağfiretini ummak, bazı cahiller gibi, “Allah beni de affetmeyecekse kimi affedecek” şeklinde ciddiyetten uzak sözler sarfetmek tam anlamıyla “Allah ile aldanmak” olur. Nitekim “Allah ile aldanmak, günah işleyip dururken bağışlanma ummak”tır. (bk. Aclunı, Keşfü’l-hafa, II, 136.) Bu durumdakiler şu ayeti hatırlamalıdırlar:

“İşte Rabbinize karşı beslediğiniz bu zannınız, sizi helak etti, ziyana uğrayanlar olup çıktınız” [Fussılet suresi (41), 23].

Bir de unutulmamalıdır ki kuruntu, şeytanın insanları yanıltma taktiklerindendir [bk. Nisa suresi (4), 120].

Hadisten Çıkarmamız Gereken Dersler
Akıllılık ve ileri görüşlülük, davranışlardan belli olur.
Akıllı-akılsız tesbiti ve tarifi, dünya ve ahireti algılama ve değerlendirme, dünyada iken ahirete hazırlanma durumuna göre yapılır. İddialara veya temennılere göre değil.
Allah Teala’nın “gazabını aşkın rahmeti”nden yararlanabilmek için, iman ve İslam çerçevesinde kendine düşeni yapma gayreti içinde bulunmak gerekir. Zira,“Allah’ın rahmeti, iyilik edenlere yakındır”[a’raf suresi (7), 56].
Nefsi her zaman denetleyip hesaba çekmek gerekir.
Allah amellere sevap verir, amelsiz temennilere değil.
İyi Müslüman Kimdir?
Ebu Hüreyre radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

“Kendisini (doğrudan) ilgilendirmeyen şeyi terketmesi, kişinin iyi müslüman oluşundandır.”

Tirmizı, Zühd 11. Ayrıca bk. İbni Mace, Fiten 12

Hadisi Nasıl Anlamalıyız?
Dünyada lüzumsuz, boş ve faydasız hiçbir şey yoktur. Allah Teala her yarattığını bir hikmete dayalı ve bir hizmete uygun yaratmıştır. Ancak herşeyin herkes için her zaman gerekli olması da hiç şüphesiz düşünülemez. İşte hadiste işaret buyurulan malayanı, “kişinin dinine ve dünyasına faydası olmayan şey” anlamındadır.

İnsanı doğrudan ilgilendirmeyen şeylere bu anlamda “lüzumsuz” veya “gereksiz” denilebilir. Halkımız “üstüne elzem olmayan işe karışma” derken, işte bu manayı dile getirmektedir.

Neyin malayanı, neyin gerekli olduğunu ayırabilmek için, öncelikle sağlam değer ölçülerine sahip olmak lazımdır. Hiç şüphesiz müslümanlar için müslümanlığın değer ölçüleri esastır. O halde olgun mü’min, müslümanlığın ölçülerine göre yaşayan ve çevresini bunlara göre değerlendiren kişidir. Malayanınin terkedilmesi, müslümanın sürekli uyanık olduğunu gösterir. Murakabe fikri ile yaşadığını belgeler.

Malayanıyi terketmek, gerekli olanı icabeden yerde gerektiği ölçüde yerine getirmek demektir. Toplumda olumsuz gelişmelerin önlenmesi, büyük ölçüde gereksizlerin terkedilmesiyle mümkün olacaktır. Bu sebepledir ki, İslam alimleri bu hadisi “medar-ı İslam” olan dört hadisten biri kabul ve ilan etmişlerdir.

Gereksizi terketmek, lüzumluları önem sırasına koyma fikrini de beraberinde getirir. Böylece müslüman, her konuda en lüzumlu olanı işlemek, en gerekli olanı ortaya koymak başarısını ve basiretini yani olgunluğunu gösterir. Bu da onun güzel müslüman olduğunun delili olur.

Malayanı ile meşgul olmak, lüzumluları ihmal etmeye götürür. Çünkü gerekli-gereksiz herşeyle meşgul olmak insanı, kolayı tercihe sevkeder. Bütün bunlar ise, sonuçta müslümanı fuzulı işlerin adamı durumuna düşürür. Bu bakımdan hadis, fevkalade önemli bir tesbit yapmakta, iyi müslüman olabilmek için her şeyden önce kendisini ilgilendirmeyen fuzulı işlerle meşgul olmamak gerektiğine dikkat çekmektedir. Çünkü ömür kısadır ve hızla geçmektedir.

Gerekli-gereksiz herşeyin harman olduğu günümüzde sadece lüzumlu işlerle meşgul olabilmek, ancak gerçekten olgun bir iman ile mümkündür.
 
Hadisten Çıkarmamız Gereken Dersler

Kendisini doğrudan ilgilendirmeyen söz ve işlerle meşgul olmamak, müslümanın iyi bir seçim bilincine sahip olduğuna ve imanının olgunluğuna işarettir.
İnsan, dünya ve ahireti için gerekli ve lüzumlu olan işlerle meşgul olmalıdır.
Malayanıyi terk, sürekli ilahı denetim altında bulunduğu şuurunun bir sonucudur. Murakabe’nin en büyük pratik faydası budur.
Neden Dövdüğü Sorulmaz
Ömer radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre Nebı sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

“Kişiye, hanımını neden dövdüğü sorulmaz!” Ebu Davud, Nikah 42. Ayrıca bk. İbni Mace, Nikah 51

Hadisi Nasıl Anlamalıyız?
İmam Nevevı’nin bu hadisi murakabe konusunda niçin zikrettiği ilk bakışta anlaşılamamaktadır. Oysa İslam’ı bilen bir aile reisinin, hanımını neden dövdüğünü sormak onun dindarlığı, yani Allah’ın gözetimi altında bulunduğu şuurundan ve dolayısıyla yetkilerini kullanmakta haddi aştığından şüphe etmek anlamına gelir. Aile, ilahı murakabe şuurunun en çok işleyeceği kurumdur. Zira ailenin mahremiyeti vardır. O sebeple teftişe müsait değildir. Olay, açıklanması utanç verici veya çok özel bir sebebe bağlı olabilir. Bu mahremiyeti ifade için “Kol kırılır yen içinde kalır”, “Kirli çamaşırlar sokakta yıkanmaz” denilmiştir. Karı-koca arasındaki ilişkiler, onlara bırakılmıştır. Kendileri açmadıkça başkaları aile sırlarını öğrenemezler. Halkımız ne güzel söylemiş: “Karı-koca dövüşmüş, aklı olmayan karışmış.!”

Hadiste, kocanın karısını dövmekten mutlak manada sorumlu olmayacağı söylenmiyor. “Uhrevı sorumluluğu da yoktur” denilmiyor. İslam şeriatının müsaade ettiği hal, şekil ve şartlarda olması halinde dövme işi sorumluluk getirmez. Aksi ise, tam bir sorumluluktur.

Mısırlı alim Muhammed Gazzalı gibi bu hadise sırf “hukukı açıdan” yaklaşarak, onu kadın haklarına aykırı görüp tenkid etmeye kalkanlar, işi yeterince düşünüp değerlendirmeyenlerdir. Nevevı gibi “ahlakı açıdan” ve “aile mahremiyeti” noktasından yaklaşılması gerekir. Mesele hukukı bir zemine kaydırıldığı takdirde elbette kimin haklı kimin haksız olduğu adlı mercilerce araştırılacak ve koca da sorgulanacaktır.

Tekrar edelim ki, “sorulmama” keyfiyeti, hakim ya da kadıya gelmemiş olaylar için geçerlidir. Yetkili makamlara ulaştırılan bir dövme olayı varsa, elbette haklının ortaya çıkması için o soruşturulacak ve araştırılacaktır.

(M. Akif Ersoy, Safahat’ında “Köse İmam” başlıklı manzumesini bu hadıs-i şerıfin yorumuna yardımcı olacak bir olayla başlatır. Merak edenler o manzumeyi okuyabilirler.)

Hadisten Çıkarmamız Gereken Dersler
Terbiye etmek için -gerektiğinde- koca hanımını dövebilir. Bu bir ruhsattır.
Aile içi ilişkiler, eşlerin dindarlığına ve özellikle murakabe şuuruna bırakılmıştır.
Aile mahremiyeti sonuna kadar korunmalıdır.
Kaynak: Riyazüs Salihin, Erkam Yayınları
 
Geri
Üst Alt