İslamda Kaç Çeşit Boşanma Vardır?

İslam’da Kaç Çeşit Boşanma Vardır?



İslam'da fıkhi olarak kaç şekilde boşanma vardır? Rici ve bain talak nedir?
Talak, yani “nikah bağını çözmek”, Türkçe ifadesiyle "boşanmak" da kendi içinde farklı gruplara ayrılır. İslam'a göre boşanma çeşitleri.

Talak, evliliği sürdürebilmek için yeni akde ihtiyaç bulunup bulunmaması açısından “ric‘ı” ve “bain”, Kur’an ve Sünnet’e uygunluk açısından “sünnı” ve “bid‘ı” kısımlarına ayrılır.

Ric‘ı Talak
Erkeğin yeni nikah akdine gerek kalmadan iddet süresi içinde eşine dönebildiği boşamadır. Boşamanın ric‘ı sayılabilmesi için birinci veya ikinci talak olması, tarafların fiilen karı-koca hayatı yaşamış olmaları, boşamanın bir bedel karşılığında yapılmaması ve Hanefıler’e göre sarih ya da sarihe yakın belli lafızlarla gerçekleşmesi gerekmektedir. Sarihe yakın sayılan bazı istisnalar dışında kinayeli lafızlarla yapılan talak Hanefıler’e göre bain sayılırken diğer üç mezhebe göre ister sarih ister kinayeli lafızla yapılsın talak kural olarak ric‘ıdir.

Ric‘ı talakta koca iddet süresi içinde kadının rızası bulunmasa da sözle veya evlilik hayatını fiilen sürdürerek eşine dönebilir; ancak sözle yapılması ve bu esnada şahitlerin bulundurulması, dolayısıyla insanların bu olaydan haberdar edilmesi menduptur. İddet süresi içinde ric‘at edilmemesi halinde ayrılık bain talaka dönüşür. Evlilik bağı devam ettiğinden ric‘ı talak sebebiyle beklenilen iddet süresi içinde eşlerden birinin vefat etmesi halinde diğeri ölene mirasçı olur. Ölüm veya talak hadisesine bağlanan müeccel mehir ric‘ı talakla muacceliyet kesbetmez; fakat iddetin bitiminde muaccel hale gelir.

Mehir fakihlerin çoğunluğunca nikah akdinin bir sonucu ve Malikıler’ce nikahın şartlarından biri kabul edildiğinden mehir belirlenmemiş olsa veya belirlenen mehir bir sebeple geçersiz sayılsa bile kadına misil mehir, zifaf olmadan boşama durumunda da kararlaştırılan mehrin yarısının ödenmesi gerekir. Mehir belirlenmeden evlenen kadının (müfevviza) zifaftan önce boşanması durumunda ise ona misil mehirin yarısı değil, müt‘a adıyla bir ödeme yapılır (bk. MEHİR; TEFVıZ). Bir arada bulunmanın evliliğin devamını sağlayacağı ümidiyle ric‘ı talakla boşanan kadının iddet süresince kocasının evinde veya onun gösterdiği evde kalması (sükna) gerekli kılınmıştır. Genel olarak iddet süresi içinde kadının nafaka ve sükna hakkı bulunmakla birlikte ayrıntıda farklı görüşler vardır.

2. Bain Talak

Tarafların tekrar bir araya gelebilmesi için yeni nikah akdinin gerekli sayıldığı boşamadır. Bu şekilde gerçekleşen boşamaya “ibane” denir. Zifaftan önce veya bedel karşılığında gerçekleşmesi ve Hanefıler’e göre kinayeli lafızların kullanılması durumunda talak bain olur. Talak sayısının bir veya iki olması halinde buna küçük ayrılık (el-beynûnetü’s-suğra) denir ve taraflar, ister iddet süresi içinde ister iddet bitiminde yeni nikah akdiyle tekrar bir araya gelebilir. Talak sayısının üçe ulaşması durumunda meydana gelen ayrılığa büyük ayrılık (el-beynûnetü’l-kübra) adı verilir ve kadın başka bir erkekle evlenip boşanmadan eski kocasıyla yeniden nikahlanamaz. Üç talaktan sonra eski karı kocanın tekrar evlenmesini sağlamak amacıyla kadının başka bir erkekle yaptığı hileli evlilik ve bu hilenin tarafları Hz. Peygamber tarafından lanetlenmiştir (bk. HÜLLE).

Üç talaktan sonra kadın evlendiği başka bir erkeı ıkten boşanıp tekrar eski eşine dönerse kocanın yeniden üç talak hakkına sahip olacağında ihtilaf yoktur. Ancak ikinci evlilik bir veya iki talakla boşanan kadın için söz konusu edildiğinde Ebû Hanıfe ve Ebû Yûsuf’a göre koca yeniden üç talak hakkını elde ederken Muhammed b. Hasan’la diğer üç mezhebe göre yalnız ilk evlilikten geriye kalan talak hakkına sahip olur. Bain talak veya fesih sebebiyle beklenen iddet süresi içinde gerçekleşen yeniden boşamanın geçerliliği hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. Hanefıler, beynûnet-i suğra ile bazı fesih durumlarında beklenen iddet süresi zarfında vaki olan talakı geçerli sayarken diğer mezhepler aksi görüş beyan etmektedir.